Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel

Idag är det tisdag den 17 september 2019
Kart over Vestbreidda

Vestbreidda er eit landområde nær middelhavskysten i Vest-Asia som utgjer størstedelen av Dei palestinske territoria. Vestbreidda deler grense i vest, nord og sør med staten Israel, og i aust, på andre sida av Jordanelva, med Jordan. Vestbreidda har òg ei lengre kystlinje langs vestsida av Daudehavet. Namnet «Vestbreidda» er ei omsetjing av det arabiske uttrykket ad-Daffa al-gharbiya, om området vest for Jordanelva som i 1948 vart okkupert og administrert av Jordan. Jordan hevda dei hadde annektert området i 1950. Namnet vart valt for å skilje vestbreidda av Jordanelva frå «Austbreidda» av elva.

I juni 1967 vart Vestbreidda og Aust-Jerusalem erobra av Israel under seksdagarskrigen. Med unntak av Aust-Jerusalem og det tidlegare israelsk-jordanske ingemannslandet, vart ikkje Vestbreidda annektert av Israel, men har vore under israelske militær kontroll og vert omtalt som Judea- og Samaria-området av Israel. Sidan Osloavtalen i 1993 har Den palestinske sjølvstyresmakta offisielt kontrollert eit geografisk usamanhengande område som utgjer kring 11 % av Vestbreidda (kalla Område A) som har vore utsett for israelske streiftog. Område B (kring 28 %) er underlagt både israelsk militærkontroll og palestinsk sivil kontroll. Område C (kring 61 %) er under full israelsk kontroll. Ifølgje Den internasjonale straffedomstolen endrar ingen avtalar mellom Israel og dei palestinsk styresmaktene sidan 1993 på at desse territoria, inkludert Aust-Jerusalem, framleis er «okkupert territorium» med Israel som «den okkuperande makta». Les meir …

Dagens skandinaviska artikel är en mall på huvudsidan som visar utvalda artiklar från Wikipediorna på norskt bokmål, danska och nynorsk.

Artiklarna följer en rotationsordning:

Artiklarna kan hämtas här

Tidigare samordnades detta på Skanwiki på meta, meta:Skanwiki/Utvalgte artikler. Nu hämtas artikelsammanfattningarna direkt från de olika Wikipediornas projektsidor.

Vecka 38

Bokmålnowikidawikinnwikisvwiki
Dansknowikidawikinnwikisvwiki
Nynorsknowikidawikinnwikisvwiki
Svenskanowikidawikinnwikisvwiki

Vecka 39

Bokmålnowikidawikinnwikisvwiki
Dansknowikidawikinnwikisvwiki
Nynorsknowikidawikinnwikisvwiki
Svenskanowikidawikinnwikisvwiki

Vecka 40

Bokmålnowikidawikinnwikisvwiki
Dansknowikidawikinnwikisvwiki
Nynorsknowikidawikinnwikisvwiki
Svenskanowikidawikinnwikisvwiki

Se även:

Om man hämtar mallen direkt från ursprungswikipedian, kan man behöva ändra alla internlänkar, till exempel från [[artikkel]] till [[:no:artikkel|artikkel]]. Därför kan det vara lämpligt att till exempel hämta den danska sammanfattningen från en norsk Wikipedia-sida, där alla internlänkar redan är justerade.


I dag är det tisdag, 17 september 2019, vecka 38; klockan är 06.50 (uppdatera cache

Mallar

Vecka 37

11 september 2019, 15 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 37, 2019


Snublestein i Bratislava til minne om Pavol Rotter deportert til Lublin/Majdanek via Sered i 1942.

Holocaust i Slovakia var utryddelsen av jøder i Republikken Slovakia under andre verdenskrig. Fra mars til oktober 1942 ble 57 628 av landets omkring 90 000 jøder deportert til tilintetgjørelsesleirer (særlig Majdanek, Auschwitz og Sobibór) i det okkuperte Polen. Bare 300 av disse overlevde. Blant de overlevende var Rudolf Vrba som flyktet fra Auschwitz og skrev en detaljert rapport om forholdene. Deportasjonene ble utført av den tyskvennlige regjeringen under Jozef Tiso og Vojtech Tuka.

Det er unikt for Slovakia at regimet på egen hånd stanset deportasjonen og ikke etterkom press fra Tyskland om videre deportasjoner. Da tyske styrker tok kontroll over landet høsten 1944 ble ytterligere 13 000 deportert. Les mer her

9 september 2019, 12 september 2019, 14 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 37, 2019


Christian 1.'s våbenskjold fra 1460 viser Danmarks daværende besiddelser.

Danske besiddelser omfatter geografiske områder, der tidligere har tilhørt Danmark eller den danske konge, dels uden for grænserne, dels i form af tidligere landsdele (Skånelandene).

I den sene vikingetid nåede de danske besiddelser et højdepunkt med Knud den Stores rige, der omfattede Norge og England. Det tabte Nordsøimperium blev i det 13. århundrede erstattet af korstogsbesiddelser i Østersøen. Fra slutningen af det 14. århundrede regerede den danske monark over Kalmarunionen med Norge og Sverige. Sverige løsrev sig i 1520'erne, mens statsforbundet Danmark-Norge varede frem til 1814.

Danmark bevarede kontrollen over de oprindeligt norske bilande: Island, Færøerne og Grønland. Dertil kom Helstatens andre landsdele frem til 1864: Slesvig, Holsten og Lauenborg, samt i perioder andre besiddelser i det nuværende Nordtyskland. Desuden var der fra 1620 til 1917 forskellige danske kolonier i Asien, Afrika og Caribien. Endelig blev Island uafhængigt i 1944 mens selve Danmark var besat af Tyskland.  ► Læs mere

10 september 2019, 13 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 37, 2019


Vilhelm av Tyrus

Vilhelm av Tyrus (ca. 1130–29. september 1186) var ein historikar, krønikeskrivar og biskop fødd i kongedømet Jerusalem. Han var kanslar for Balduin IV av Jerusalem og erkebiskop av Tyrus. Vilhelm av Tyrus skreiv om dei første krosstoga og om soga til kongedømet Jeursalem i krøniken Historia rerum in partibus transmarinis gestarum («Soga om gjerningar utført over havet») eller Historia Ierosolimitana («Soga åt Jerusalem»). Verket er ei viktig kjelde til informasjon om krossfarartida, og Vilhelm av Tyrus blir rekna som ein av dei fremste historikarane i mellomalderen.

Vilhelm av Tyrus vart sannsynlegvis fødd i tidsrommet 1127-1130 i Palestina. Ein reknar med at han var av europeisk opphav, og det har tradisjonelt blitt hevda at foreldra hans hadde immigrert frå Frankrike, jamvel om det er uråd å seie noko sikkert om dette. Vilhelm skal ha lært seg å tale både latin, fransk, gresk og arabisk, og hadde også grunnleggjande kunnskapar i hebraisk og andre austerlandske språk. I trettiårsalderen reiste han til Europa for å utdanne seg vidare, anten i Frankrike eller i Italia. Han vende attende til Palestina i 1160 og rakk dimed å få med seg kroninga av kong Amalrik I i 1163. Då giftarmålet mellom den bysantinske prinsessa Maria Komnene og kong Amalrik I vart feira i Tyrus våren 1167, var Vilhelm framleis kannik ved bispesetet der i byen. Les meir …

Vecka 38

18 september 2019, 22 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 38, 2019


von Ahnen var født 18. september 1606 og fyller 413 år i disse dager. Hurra for ham!

Preben von Ahnen (1606–1675) var en dansk-norsk embetsmann og militær. Han var av adelsslekt fra Pommern, kom til Norge i 1629 og ble utnevnt til lensherre for Nordlandene i 1646. Senere ble lenene avviklet og amtene innført, derved ble han den første amtmann i Nordlandene. I de 20 årene han hadde disse stillingene, utmerket han seg som administrator og militær, han utviklet flere næringer og ble privat en av landets største eiere av jordegods. I tillegg eide han jernverk; blant annet opprettet han Ulefos Jernværk sammen med svogeren Ove Gjedde. I slutten av sitt liv ble han amtmann i Bratsberg amt.

Ahnens militære bedrifter dreier seg spesielt om gjenerobringen av Trøndelag fra svenskene i 1658, kjent som Bjelkefeiden. Les mer her

16 september 2019, 19 september 2019, 21 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 38, 2019


Oversigt over Grænseslagene kort efter udbruddet af 1. verdenskrig

Grænseslagene var en række slag, som blev udkæmpet langs østgrænsen af Frankrig og i det sydlige Belgien kort efter udbruddet af 1. verdenskrig i perioden 7. august — 13. september 1914.

Slagene var baseret på de militære strategier, som var udviklet af den franske general Joffre i Plan XVII og en offensiv fortolkning af den tyske Aufmarsch II indsatsplan, som var udformet af von Moltke. Den tyske koncentration af styrke på den højre (nordlige) fløj, som skulle svinge gennem Belgien og angribe Frankrig bagfra blev forsinket af general Lanrezac's femte armé og British Expeditionary Force.

Franskmændene og briterne blev trængt tilbage af tyskerne, som var i stand til at invadere det nordlige Frankrig, men bagtropperne forsinkede den tyske fremrykning, hvilket gav tid til at franskmændene kunne overføre deres styrker vestpå, så de kunne forsvare Paris.  ► Læs mere

17 september 2019, 20 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 38, 2019


Kart over Vestbreidda

Vestbreidda er eit landområde nær middelhavskysten i Vest-Asia som utgjer størstedelen av Dei palestinske territoria. Vestbreidda deler grense i vest, nord og sør med staten Israel, og i aust, på andre sida av Jordanelva, med Jordan. Vestbreidda har òg ei lengre kystlinje langs vestsida av Daudehavet. Namnet «Vestbreidda» er ei omsetjing av det arabiske uttrykket ad-Daffa al-gharbiya, om området vest for Jordanelva som i 1948 vart okkupert og administrert av Jordan. Jordan hevda dei hadde annektert området i 1950. Namnet vart valt for å skilje vestbreidda av Jordanelva frå «Austbreidda» av elva.

I juni 1967 vart Vestbreidda og Aust-Jerusalem erobra av Israel under seksdagarskrigen. Med unntak av Aust-Jerusalem og det tidlegare israelsk-jordanske ingemannslandet, vart ikkje Vestbreidda annektert av Israel, men har vore under israelske militær kontroll og vert omtalt som Judea- og Samaria-området av Israel. Sidan Osloavtalen i 1993 har Den palestinske sjølvstyresmakta offisielt kontrollert eit geografisk usamanhengande område som utgjer kring 11 % av Vestbreidda (kalla Område A) som har vore utsett for israelske streiftog. Område B (kring 28 %) er underlagt både israelsk militærkontroll og palestinsk sivil kontroll. Område C (kring 61 %) er under full israelsk kontroll. Ifølgje Den internasjonale straffedomstolen endrar ingen avtalar mellom Israel og dei palestinsk styresmaktene sidan 1993 på at desse territoria, inkludert Aust-Jerusalem, framleis er «okkupert territorium» med Israel som «den okkuperande makta». Les meir …

Vecka 39

25 september 2019, 29 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 39, 2019


Breen er stort sett mer enn 2 km tjukk

Grønlandsisen (grønlandsk: Sermersuaq) er verdens nest største platåbre (eller innlandsis), og dekker omtrent 85 % av Grønlands overflate. Den er delvis omkranset av høye fjell, men har også mange brearmer ut mot kysten. En stor del av isbreen ligger i Arktis, og selv på sommeren faller det meste av nedbøren som snø allerede i 300 meters høyde. Tykkelsen er for det meste over 2 km og over 3 km på det tykkeste. Med et volum på 2 850 000 km³ inneholder den nesten 10 % av alt ferskvann på jorden. Bare iskappene over Sørpolen er større enn Grønlandsisen.

Grønlandsisen har fått stor oppmerksomhet etter at en i 1990-årene ble klar over den store økningen i avrenning av smeltevann. Isens masse reduseres i stort omfang, noe som sees i sammenheng med global oppvarming. I perioden 2002–2012 var den årlige smeltingen 215 milliarder tonn vann per år. Les mer her.

23 september 2019, 26 september 2019, 28 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 39, 2019


Mykines set fra øst (Sørvágur) i oktober

Mykines er den vestligste ø på Færøerne. Den har et areal på 10,0 km² og har 19 indbyggere. Indtil 2004 udgjorde øen en selvstændig kommune, men denne er nu sammenlagt med Sørvágur kommune.

Helt indtil første halvdel af det 20. århundrede var Mykines en af de største kommuner på Færøerne. Men på grund af øens isolerede beliggenhed er den langsomt blevet affolket. I sommermånederne vender mange dog tilbage og bebor forfædrenes bygd igen.

En af Færøernes betydeligste billedkunstnere, Sámal Joensen-Mikines, fødtes her i 1906.  ► Læs mere

24 september 2019, 27 september 2019, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 39, 2019


Hamna i Vladivostok

Vladivostok er ein by ved Japanhavet som ligg lengst søraust i Russland, rundt 6500 km aust for Moskva og berre 100 km frå grensa til Kina. Namnet kan omsetjast med 'herskar av Austen'. Vladivostok er den største hamnebyen i landet ved Stillehavet, og den russiske Stillehavsflåten har hovudbasen sin her. Jernbanestasjonen i byen er endestasjon for den transsibirske jernbanen.

Den russiske flåten av fiskefartøy og kjøleskip i Stillehavet er baserte i Vladivostok, og fiskeria står for nesten fire femtedelar av den kommersielle produksjonen i byen. Vladivostok har òg ein stor næringsmiddelindustri. I bukta Zolotoj Rog ligg hamna i byen, med skipsverft og fiskeforedlingsindustri. Hamna representerer det sentrale omlastingspunktet mellom den transsibirske jernbanen og skipsfarten på Stillehavet. Les meir …